Futuroloog en oud-hoogleraar UT: ‘Corona heeft ons wijzer gemaakt’

Interview met Wim de Ridder in Tubantia, 3 januari 2021.

ENSCHEDE – Ondanks de coronacrisis is hij optimistischer dan ooit. Nieuwe technologische veranderingen zullen de wereld beter maken, zegt futuroloog Wim de Ridder. „Churchill zei het al: Never waste a good crisis.”

Het virus heeft ons wijzer gemaakt, zegt Wim de Ridder. Hij moest, zegt hij, het afgelopen jaar dan ook vaak denken aan Winston Churchill. „Terwijl de wereld om hem heen in brand stond, sprak deze grote man de historische woorden: ‘Never waste a good crisis’. Juist in tijden van crisis zijn we als mensheid tot grootse dingen in staat en pakken we dingen aan op een manier zoals het eigenlijk zou moeten. Churchill leefde natuurlijk in andere omstandigheden dan wij, maar zijn optimisme deel ik volkomen. Juist deze coronacrisis leert ons hoe we de komende jaren verder moeten.”

Hij is een onverwoestbare optimist, Wim de Ridder. Grondlegger van de academische futurologie in Nederland, oud-hoogleraar toekomstonderzoek aan de UT in Enschede maar ook babyboomer met sterke wortels in de jaren 60. „Als ik de film van mijn leven terugdraai, dan denk ik dat mijn geloof in de maakbaarheid van onze eigen toekomst in die periode begonnen moet zijn. Het was de tijd van de grote maatschappelijke debatten, de grote visies hoe het verder zou moeten met mens en maatschappij. Wat ik ervan geleerd heb is dit: de toekomst is al lang onder ons, maar we moeten het wel willen zien.”

Als futuroloog bent u dus blij met corona?

„Het klinkt misschien cru, maar zo is het in feite wel. De afgelopen maanden hebben ons ontzaglijk veel geleerd. Daar gaan we de komende jaren op alle mogelijke manieren van profiteren. Bij de vorige crisis in 2008 heb ik ook even de illusie gehad dat er nu echt dingen zouden gaan veranderen. Maar helaas kwam daar in de nasleep weinig van terecht. Maar corona raakt ons dieper en harder. Het virus liet ons ook geen keuze. Dat kon alleen bestreden worden op een manier zoals het eigenlijk altijd zou moeten. Uiteindelijk komen we alleen verder als we bereid zijn kennis te delen, ons eigen belang opzij te zetten en ons gezamenlijk in te zetten voor dat ene, grote doel. Dan duurt het opeens geen twintig jaar voordat er een vaccin komt, maar is het er binnen een paar maanden.”

Bent u over twee jaar nog zo optimistisch?

„Deze crisis leidt tot een blijvende verandering. Ik ben daarvan overtuigd. Iedereen kan nu met eigen ogen zien wat er mogelijk is als je in nieuwe systemen samenwerkt, kennis deelt en niet blijft hangen in eigen belang. Dat geldt niet alleen voor bedrijven, maar ook voor universiteiten en het politieke systeem. Er was al een beweging gaande die ons wegvoerde van de markteconomie, maar corona helpt wel degelijk een handje mee. De economie wordt maatschappelijker, veel meer gericht op welvaart voor iedereen.”

„Je ziet het overal: de Trumps maken plaats voor de Bidens, grote bedrijven worden zich steeds meer bewust van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid en zelfs de VVD wordt socialer. De grote maatschappelijke problemen waar we voor staan, vragen daar ook om. Die kun je niet meer op de oude manier oplossen: in je eentje en in de overtuiging dat de rest van de wereld uit concurrenten bestaat. Er zijn nieuwe vormen van organisatie nodig en die zullen er ook komen. Corona markeert het definitieve einde van het oude denken.”

Welke technologische veranderingen zullen de komende jaren ons leven veranderen?

„Dat zijn er heel veel. De digitalisering zal verdergaan, zoals dat eigenlijk al sinds 1970 het geval is. Elke twee jaar beleven we een complete omslag. De complexiteit daarvan is zo groot dat alleen dat al een reden zal zijn om dingen samen op te pakken. Voor de gezondheidszorg geldt hetzelfde. De technologische mogelijkheden zijn er om nieuwe stappen te zetten en dingen wezenlijk te verbeteren. Maar ook hier begint alles bij het besef dat menselijke ellende niet een manier moet zijn om geld te verdienen.”

„Er waren in het verleden te veel bedrijven die vanwege eigenbelang bepaalde ontwikkelingen tegenhielden. In zekere zin geldt dat ook voor regionale universiteiten als Enschede en Eindhoven. Ik ken ze allebei goed, Enschede zelfs heel goed. Het is ongelofelijk wat ze in huis hebben, maar ze houden dat nog te veel voor zichzelf. Het nanolab op de UT is absolute top, maar te weinig mensen weten het. Wie echt mee wil tellen, moet alles losgooien, octrooien opgeven en denken in de grote verbanden die de wereld echt verder kunnen helpen.”

Tien jaar geleden voorspelde u dat energie in 2030 gratis zou zijn. Wat zijn uw voorspellingen eigenlijk waard?

„Ik ben geen waarzegger en heb ook nooit beweerd dat ik dat ben. Een futuroloog kijkt naar trends en ontwikkelingen. De grote lijnen zijn duidelijk, maar dingen kunnen altijd anders gaan dan je verwacht. Ook dat heeft corona ons geleerd. Ik ben ook wel wat voorzichtiger geworden in mijn uitspraken, al doe ik ze nog steeds. Ik beweer ook niet dat de technologie almachtig is. Zeker in de eerste fase van de corona-uitbraak zijn er dingen niet goed gegaan. De kunst is en blijft om daarvan te leren. Dat is ook gebeurd. Nu, in de tweede golf, is er meer kennis, hebben we betere medicijnen en is er uitzicht op een vaccin.”

„Ik besef ook heel goed dat technologie ook gevaarlijke kanten kan hebben. Bij het begin van de Eerste Wereldoorlog beschikte het Britse leger over een nieuw type kogels. Voor het uitproberen daarvan waren de loopgraven van Vlaanderen en Frankrijk een perfecte proeftuin. Wat we ook allemaal uitvinden, het is de mensheid zelf die uiteindelijk de kwaliteit bepaalt van ons leven. Corona toont aan wat er allemaal mogelijk is als het er echt op aankomt. Het gelijk van Churchill wordt opnieuw bewezen. Deze crisis leert ons meer dan we ooit hadden kunnen dromen.”

Bron: //www.tubantia.nl/enschede/futuroloog-en-oud-hoogleraar-ut-corona-heeft-ons-wijzer-gemaakt~a10fc8b5/